Het raken van de goede snaar bij patiënten is enorm belangrijk in haar werk. Taal helpt om connectie met patiënten te maken. Het is belangrijk voor Fennie Leijenaar om patiënten te ondersteunen bij het integreren van diabetes mellitus in hun leven.
Fennie is verpleegkundig specialist diabetes mellitus in ziekenhuis Antonius in Sneek. Al 25 jaar behandelt ze samen met de andere disciplines in het diabetesteam (internist, verpleegkundig consulent diabeteszorg, diëtist, medisch psycholoog, verloskundige, gynaecoloog en oogarts) mensen met diabetes mellitus type 1 en 2 en zwangerschapsdiabetes. “Het is belangrijk om mensen te helpen diabetes mellitus zoveel mogelijk te integreren in hun leven. Sa’t se sels sizze: ik bin gjin diabeet, mar ik ha diabetes.”
Even aftasten
“Fries is mijn ‘memmetaal’. Ik denk in het Fries en verloochen het niet. Bij een gesprek met een patiënt start ik altijd in het Nederlands. Dat vind ik wel zo netjes, we krijgen hier ook mensen uit de Noordoostpolder. Vervolgens is het even aftasten: wie heb je voor je en welke taal zullen we gebruiken? Gaandeweg het gesprek gooi ik er misschien wel eens een Fries woord tussen of komt er een frisisme boven. Dan hoor ik: O, wy kinne ek Frysk prate. Dan voelt het net wat ‘nofliker’ voor mensen. Ze voelen zich vaak wat vrijer als ze hun eigen taal kunnen spreken. Vanochtend ontmoette ik een vader en een zoon. De vader sprak Fries en de zoon Nederlands. Tijdens het gesprek bleef de zoon Nederlands spreken, dan spreek ik ook Nederlands.”
Uitnodigen
Om connectie te krijgen gaat het behalve om taal ook om een open houding. “Ik wil mensen uitnodigen tot een gesprek. Proberen te achterhalen: wat is hun motivatie, wat vinden ze belangrijk? Bij de kennismaking met een nieuwe patiënt zeg ik bijvoorbeeld: Wat bringt jo hjirre? Wat is de reden dat de huisarts u doorgestuurd heeft? Mensen die al langer patiënt zijn, nodig ik uit de agenda te bepalen: Hoe gaat het? Waar wilt u het over hebben? Sommige mensen zijn daarin heel leidend. Die hebben de vragen mee op een papiertje, want ze willen niets vergeten.”
Andere talen en lichaamstaal
“We hebben hier ook te maken met ‘andere’ talen, zo krijgen we bijvoorbeeld asielzoekers over de vloer. Dan merk je pas hoe belangrijk taal is. We doen veel met Google Translate, dat is soms wel een uitdaging. Je denkt dat je de boodschap overbrengt, maar je weet niet hoe goed mensen kunnen lezen. Laatst had een collega een stel dat gebrekkig Engels sprak. Ze plaatste de opmerking dat in dit geval een zwangerschap niet geadviseerd werd. De mevrouw reageerde heel heftig. Wat bleek? Ze dacht dat ze nooit meer zwanger kon worden.
Lichaamstaal is natuurlijk ook belangrijk. Ik wil dan ook zoveel mogelijk oogcontact met mensen hebben. Ik wil hun verhaal horen, maar dat verhaal moet ook in het dossier komen. Ik probeer daarom blind te typen of ik zeg: ik moet eerst even typen, daarna praten we verder.”
Helpen keuzes concreet te maken
“Diabetes heb je 24/7, dat zijn heel wat uren per jaar. Bij ons komen mensen 3 of 4 keer per jaar een half uurtje. Mensen moeten zelf keuzes maken. Iemand kan bij me komen en zeggen: ik heb slecht gegeten, of zelfs: ik heb gezondigd, ik heb patat gegeten. Dan is mijn antwoord: je hoort mij niet zeggen dat dit slecht is.
Jij hebt de keuze wat je gaat eten, maar dat heeft wel consequenties voor je bloedsuikers. Meer bewegen? Hoe sjochsto dat? Dan kan het antwoord zijn: ik wil niet naar de sportschool. Dat hoeft ook niet. Je moet iets doen waar je plezier aan beleeft. Wat zou je plezier geven? Welke stappen zou je kunnen doen?”
Mensen meenemen in het proces
“We proberen mensen veel informatie te geven hoe ze kunnen omgaan met hun diabetes mellitus. Laatst nog heb ik een patiënt gevraagd of hij misschien een uitdraai wilde van wat we besproken hadden. Ik typ het toch uit op de computer en weet dat mensen niet alles kunnen onthouden wat we afgesproken hebben. Niet elke patiënt maakt notities en zo neem je ze mee in het proces. Regelmatig draai ik ook mijn computerscherm om: kijk, dit zijn de laboratoriumuitslagen. We bespreken de uitslagen en de mogelijkheden voor behandeling.
Ik doe dit werk al 25 jaar. Mijn missie is te zorgen dat mensen zo goed mogelijk met diabetes mellitus kunnen omgaan. Elk mens is verschillend, elk verhaal is verschillend. Je bent elke keer aan het zoeken: kan ik de juiste snaar raken? Om konneksje te meitsjen: wat komst heljen en wat kin ik foar dy betsjutte? Gelukkig komen er altijd weer nieuwe ontwikkelingen, nieuwe behandelmogelijkheden. Hier worden we als hulpverleners ook blij van, dit maakt het voor mensen weer gemakkelijker!”
Door: Riemie van Dijk
