Voor Onafhankelijk Cliëntondersteuner Nita de Jong van de Stichting CLIONN Partisipaasje is het zo klaar als een klontje: taal docht derta. Vooral als het gaat om mensen die kwetsbaar zijn. Jezelf niet meer kunnen redden, afhankelijk zijn, dat doet iets met mensen. Het maakt je kwetsbaar. Nita is ervan overtuigd dat taal bruggen slaat tussen mensen en helpt om overzicht en inzicht te krijgen.
“Het begint soms al bij het eerste telefoontje. Zo werd ik gebeld door een mevrouw. Ze vroeg: Kin ik wol Frysk mei jo prate? Ik zag op jullie website dat jullie een Friese naam hebben en toen dacht ik: dan moet ik daar maar naartoe. Jawis, zei ik. Op ús webside stiet net foar neat ‘wy prate ek Frysk’. Daarna viel ze direct met de deur in huis. Heb ik goed begrepen dat jullie me misschien kunnen helpen? Mijn man ligt in het ziekenhuis en ik weet niet hoe het moet als hij straks weer thuiskomt. Ik zit vast, weet niet waar ik moet zijn. Toen ik bevestigend antwoordde, kwam de opluchting en hoorde ik hoe haar stem begon te trillen. Dat merk ik vaker bij overbelaste mantelzorgers. Er hoeft maar iets te gebeuren en ze schieten in de emotie. Dan is het fijn als je je in je memmetaal kunt uiten.”
Hie ik dat mar earder witten
Een andere keer merk je de impact van taal wat later in het contact. “Ik kom al anderhalf jaar over de vloer bij een vrouw met een lichamelijke beperking. Ze is spastisch en moet veel energie steken in het formuleren van haar zinnen. We spraken altijd Nederlands met elkaar, totdat op een keer mijn telefoon ging toen ik bij haar op bezoek was. Het was een collega en ik vroeg mevrouw of ik de telefoon even mocht opnemen. Automatisch nam ik ’m op in het Fries. Ik had de verbinding nog niet verbroken of mevrouw zegt: No jaaaa, do praatst Frysk; hie ik dat mar earder witten. Ja, antwoordde ik, do ek dan? De rest van de middag hebben we Fries gesproken. De gesprekken gingen ineens over heel andere zaken. Waar ben je geboren? Waar ben je opgegroeid? Het is heel apart, maar het voelt als: je bent een van ons.”
Wy hawwe ús goed taret
OCO’s gaan mee als een cliënt een gesprek heeft met medewerkers van instanties, zoals een gebiedsteam, het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) of het Zorgkantoor. Dat zijn vaak gesprekken waar veel van afhangt. “Neem het verhaal van de moeder van een zoon met een voortschrijdende spierziekte. Hij had niet lang meer te leven. De ouders zorgden 24/7 voor hun zoon en hadden een Persoonsgebonden budget (PGB) aangevraagd. Mevrouw was uitgenodigd voor een ‘bewustkeuzegesprek’ op het Zorgkantoor. Dat onderzoekt bij toekenning van een PGB altijd of de wettelijke vertegenwoordiger wel in staat is om dit budget te beheren. Dit is heel spannend en de moeder was zenuwachtig: ze is van deze mensen afhankelijk voor een gunstige uitslag. We hadden het gesprek met twee Nederlandstalige medewerkers. Jammer genoeg slaagden zij er niet in om de goede toon aan te slaan. Weet je wel goed waar je aan begint, vroegen ze haar. Heb je wel een bewuste keuze gemaakt?
Door de manier waarop het gevraagd werd, kreeg mevrouw een examengevoel en sloeg ze dicht. Toen heb ik er even een stukje Fries tussendoor gegooid. Jaseker hawwe wy ús goed taret, dit hawwe wy wiidweidich besprutsen. Nadat ik een aantal zaken had toegelicht, kon ze zelf weer de draad oppakken. Zo zie je hoe belangrijk het is dat je als OCO letterlijk en figuurlijk naast iemand zit en de ander op zijn gemak kunt stellen. Een goede voorbereiding op zo’n gesprek is hard nodig.
Na afloop van dit gesprek praatten we nog even na. Wat als het PGB toegekend wordt en je weer wat tijd voor jezelf hebt, vroeg ik haar. Oh, ik zou dolgraag weer eens op bezoek gaan bij mijn broers en zussen en weer tijd besteden aan mijn hobby’s, verzuchtte ze. Ze had het goed voor de bril, had weer een stip op de horizon. Met twinkeloogjes is ze naar huis gegaan.
Ook later in een PGB-traject zorgen we voor inzicht en overzicht. Wanneer een PGB toegekend wordt, is dat een hoog bedrag. Veel mensen zijn niet gewend om hiermee om te gaan. Als ik dan mensen in het Fries benader: Litte wy ris sjen hoefolle jild per wike beskikber is foar de soarch, worden ze gerustgesteld.”
OCO’s zijn er voor mensen die in het ingewikkelde zorglandschap door de bomen het bos niet meer zien of tussen wal en schip dreigen te raken. OCO’s bieden informatie, hulp en steun op het gebied van welzijn & zorg, wonen & werk en jeugd & onderwijs.
Voor meer informatie over Cliëntondersteuning: zie https://www.clionn.nl
