Een gesprek met Haider Alnahwi (masterstudent geneeskunde/coassistent en coördinator vertaalservice Friesland), Hanneke Rijk-van Gent (affiliatiecoördinator Friesland en kinderarts Antonius Zorggroep te Sneek) en Lampkje Bulstra (onderwijscoördinator MCL) over de betekenis van de vertaalservice Friesland.
Waardering van internationale studenten geneeskunde voor wat de MCL Academie deed om talige studiebelemmeringen te verkleinen, was reden voor internationale studenten geneeskunde om een vertaalservice te starten. Het initiatief valt bij alle Friese ziekenhuizen in goede aarde en krijgt misschien zelfs navolging.
Het viel Hanneke en Lampkje op dat internationale studenten die hun coschappen in Friesland deden, vaker een minder goede beoordeling ontvingen dan hun Nederlandstalige collega’s. De oorzaak zat niet in gebrek aan kennis, maar in tweetaligheid. Coassistenten hadden simpelweg meer tijd nodig om het antwoord op vragen om te zetten in de taal van de patiënt of supervisor. Acties van beide coördinatoren om te zorgen voor meer begrip en respect voor deze uitdaging, waren succesvol. Reden voor de internationale coassistenten om iets terug te willen doen voor de Friese ziekenhuizen. Zo ontstond 3 jaar geleden de vertaalservice door coassistenten.
Op goed uitlegniveau praten
Hanneke: “Haider coördineert de vertaalservice voor het MCL. Naast zijn coschappen wordt hij vaak gebeld door assistentes van de poliklinieken. De poli’s weten dat ze hem kunnen bellen als ze een buitenlandse patiënt inplannen en vragen hem of er iemand onder de coassistenten is die de betreffende taal spreekt. Dan zet Haider deze vraag uit onder alle coassistenten.” Haider: “We hebben momenteel coassistenten die Arabisch, Spaans, Duits, Italiaans, Grieks, IJslands, Roemeens, Fins, Frans en Perzisch spreken.”
De coassistent haalt de patiënten op bij de hoofdingang en brengt ze vervolgens naar de afdeling waar ze moeten zijn. Haider kan zich zijn eerste keer nog goed herinneren. “Dat was bij de oogarts. Een Arabisch sprekende patiënt moest gelaserd worden. Bij laseren is het belangrijk dat de patiënt weet dat hij niet mag bewegen.” Dankzij de uitleg van Haider gebeurde dit ook niet. Lampkje: “Dat is het mooie: onze coassistenten zijn medisch onderlegd, maar ze zijn zelf ook lerend. Daardoor kunnen ze op een goed uitlegniveau praten. De coassistenten vertalen ook moeilijke medische termen in begrijpelijke taal voor de patiënt.” Haider: “Soms spreekt een arts niet alleen in een voor de patiënt onbekende taal, maar ook in moeilijke termen. Na mijn uitleg is de reactie van patiënten: nu begrijp ik het wél, nu weet ik wat ik moet doen.”
“Een mammacarcinoom? Hoezo? Moeder is toch gezond?”
Is de boodschap overgekomen?
Google Translate en de tolkentelefoon hebben zo hun beperkingen. De vertaling van Google Translate begrijpt niemand, weet Lampkje. “Een mammacarcinoom? Hoezo? Moeder is toch gezond?” Haider: “Ik heb meermalen moeten helpen om een slechte boodschap, bijvoorbeeld kanker, te brengen. Dan is het beter dat het in de eigen taal kan; dat is dichterbij.”
Hanneke bemerkte tijdens haar gesprekken met buitenlandse patiënten op de polikliniek kindergeneeskunde regelmatig dat de verbinding wegviel wanneer ze van de ingeplande tijd van de tolkentelefoon gebruikgemaakt had. Dan is het een kwestie van de laatste vijf minuten met handen en voeten praten voordat je mensen uitzwaait. Daarna stuur je een brief naar de huisarts of bel je met het AZC in de hoop dat iemand daar checkt of de afspraken begrepen zijn en kunnen worden nagekomen. Als ik niet weet dat de boodschap is overgekomen, houd ik zorgen.” Met hulp van de vertaalservice van de coassistent weet ik zeker dat dit goed komt.”
Alom positieve ervaringen
Patiënten, specialisten en coassistenten ervaren de vertaalservice als positief. Haider: “Van patiënten die een coassistent als vertaalhulp hebben gehad, horen we dat ze die een volgende keer graag weer willen hebben. Vooral als iemand naar de OK gaat. In zo’n omgeving met allerlei slangetjes en mensen om je heen die dingen zeggen die je niet verstaat, is het fijn dat er iemand met je meegaat. Iemand die alle uitleg en instructie kan vertalen. Dat geeft een gevoel van zekerheid en veiligheid: ik ben niet alleen.”
De coassistenten die vertaalhulp zijn, vervullen ook een rol in de informatievoorziening aan specialisten. Hanneke: “Arabische ouders van een kindje met epilepsie stuur je niet naar een Nederlandse website vol informatie. Haider wist een Arabische website te vinden en kon me vertellen of die informatie klopte.”
De vertaalhulp blijkt bovendien bij te dragen aan het werkgeluk van de coassistenten zelf. Haider: “We hebben vertaald voor een patiënte met borstkanker. Ze is 85 jaar, zit in een moeilijke periode en woont hier alleen. Ik zie haar soms op straat en dan vraagt ze: hoe is het met die en die? Kom eens een kopje thee drinken. Echt superwarm! Als we als coassistenten in de trein naar Groningen zitten, en de dag evalueren, is iedereen blij met de vertaalservice: ik draag echt bij aan de zorg en kan iets terugdoen!” Dit blijkt deel van de motivatie en drijfveren van andere internationale studenten om hun coschappen juist in Friesland te willen doen.
“Ook Nederlandstalige patiënten komen hier binnen met vragen, angsten en emoties”
Olievlek
De positieve ervaring van een ‘medisch onderlegd taalmaatje’ dat letterlijk en figuurlijk meeloopt met anderstalige patiënten gaat misschien als een olievlek werken. Hanneke: “Daarover hebben we het gehad met het hoofd van de MCL Academie. Ook Nederlandstalige patiënten komen hier binnen met vragen, angsten en emoties en krijgen daardoor een deel van de uitleg over hun aandoening en behandelplan niet helemaal mee. Dan is het fijn als je een medisch onderlegd maatje hebt dat vraagt: Hebt u begrepen wat de dokter heeft verteld? Wat zegt u als u straks thuiskomt?” Lampkje: “Zo’n vervolg zou helemaal passen bij het motto van het MCL: Gezien, gehoord, geholpen.”
Geschreven door: Riemie van Dijk
